Đàm tiếu hôi phi

Học thuật

Thân thiện

Định nghĩa

Thành ngữ (Danh từ):
- Sự thất bại tan tác, nhanh chóng và dễ dàng: "Đàm tiếu hôi phi" là một thành ngữ Hán Việt, dùng để miêu tả việc một lực lượng, kẻ thù bị đánh bại hoàn toàn, tan rã một cách nhanh chóng và dễ dàng, tựa như tro bay khói tắt. Hình ảnh này đối lập với cảnh nói cười, ung dung, nhàn nhã.

Nguồn gốc và ngữ cảnh

Xuất xứ: Thành ngữ này được rút gọn từ câu thơ "Vũ phiến luân cân đàm tiếu gian, cường lỗ hôi phi yên tuyết" trong bài từ "Xích Bích hoài cổ" (theo điệu "Niệm Nô Kiều") của nhà thơ Tô Thức (Tô Đông Pha) đời Tống, Trung Quốc.
Ý nghĩa nguyên bản: Câu thơ miêu tả hình ảnh Chu Du (một vị tướng của Đông Ngô) vừa nói cười, phất quạt lông (biểu tượng của sự ung dung, tự tại) vừa khiến cho quân địch hùng mạnh (chỉ quân Tào Tháo) bị tiêu diệt tan tác như tro bay, khói tắt.
Sự kiện lịch sử liên quan: Thành ngữ này thường được dùng để chỉ sự kiện liên quân Tôn Quyền - Lưu Bị, dưới sự chỉ huy của Chu Du và Gia Cát Lượng, đã dùng mưu trí đánh bại hoàn toàn đại quân hùng mạnh của Tào Tháo trong trận Xích Bích, một trận đánh kinh điển về lấy ít thắng nhiều, lấy yếu thắng mạnh.

Ví dụ sử dụng

Trong văn viết, bình luận:
- Âm mưu xâm lược của kẻ thù cuối cùng cũng kết thúc trong cảnh "đàm tiếu hôi phi". (Âm mưu xâm lược của kẻ thù cuối cùng cũng bị đập tan một cách dễ dàng.)
- Với chiến thuật tài tình, đội quân nhỏ bé đã khiến đối phương rơi vào cảnh "đàm tiếu hôi phi". (Với chiến thuật tài tình, đội quân nhỏ bé đã đánh tan tác đối phương một cách nhanh chóng.)

Các cách sử dụng nâng cao

Dùng trong văn chương, báo chí: Thành ngữ này thường xuất hiện trong các bài viết mang tính chất bình luận, phân tích chiến tranh, lịch sử, chính trị hoặc thể thao để nhấn mạnh sự thất bại thảm hại, tan rã không còn manh giáp.
- Trận đấu hôm qua không khác gì một cuộc "đàm tiếu hôi phi" dành cho đối thủ. (Trận đấu hôm qua là một thất bại tan tác và dễ dàng dành cho đối thủ.)

Biến thể và từ gần giống

Đàm tiếu phi hôi: Đây là một biến thể khác của cùng một thành ngữ, có cùng ý nghĩa.
Tro tàn, khói bặt: Cụm từ thuần Việt diễn tả ý tương tự về sự tiêu tan, biến mất hoàn toàn.
Tan tác như chim én, tan tành như mây khói: Các thành ngữ, cách nói ví von khác diễn tả sự thất bại thảm hại, tan rã.

Từ đồng nghĩa

Từ trái nghĩa

Lưu ý sử dụng

Tính trang trọng: "Đàm tiếu hôi phi" là một thành ngữ Hán Việt, mang sắc thái trang trọng, văn chương, thích hợp dùng trong văn viết hoặc các bài phát biểu, bình luận có tính học thuật, lịch sử.
Ngữ cảnh: Thường dùng để miêu tả sự thất bại của một tập thể, một lực lượng (quân đội, đội nhóm, phe phái) hơn là cá nhân.

Đàm tiếu phi hôi: Vốn rút gọn từ câu của: "Vũ phiến luân câu đàm tiếu, gian nhi cường lỗ hôi phi yên tuyết." Nghĩa là: (Chu Du) Khăn lượt quạt lông đang nói cười mà cường địch (đánh tan tác quân địch) như tro bay khói bặt. Lấy trong bài từ "Xích bích hoài cổ" theo điệu "Niệm Cô Kiều" của Tô Thức đời Tống. "Đàm tiếu hôi phi" chỉ việc bị đánh tan tác một cách nhanh chóng, dễ dàng
Cả câu nói việc Tào Tháo bị Chu Du đánh bại ở trận Xích Bích Đây là trận đánh mà nhờ mưu trí, liên quân Tôn Quyền, Lưu Bị đã nhờ mưu trí mà lấy ít thắng nhiều, lấy yếu thắng mạnh